{"id":4316,"date":"2025-03-14T14:24:10","date_gmt":"2025-03-14T14:24:10","guid":{"rendered":"https:\/\/nikt.net\/?p=4316"},"modified":"2025-03-14T15:04:10","modified_gmt":"2025-03-14T15:04:10","slug":"1953-wozki-dziejow","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/nikt.net\/?p=4316","title":{"rendered":"1953: w\u00f3zki dziej\u00f3w"},"content":{"rendered":"\n

Mam tylko jedno wsp\u00f3lne zdj\u0119cie matki i ojca (fragment wy\u017cej, ca\u0142e ni\u017cej): z 1953 roku, nieco tam<\/a><\/strong> opisanego. Na kt\u00f3rym i ja, cho\u0107 niezbyt \u015bwiadomy: ot, bobas. Za to ciekawy jest Zbigniew, jego str\u00f3j: od razu wida\u0107, \u017ce artysta. Lato: ten beret, teczka z rysunkami, papierami, marynarka bez krawata (dzi\u015b cz\u0119sta, wtedy: bunt). Ta nieobecno\u015b\u0107.
Co pisa\u0107 wi\u0119cej. Liczni (i wiele razy) pytali, czy mam \u017cal. Tak, mia\u0142em, d\u0142ugo. Gdy zn\u00f3w zacz\u0105\u0142 nas odwiedza\u0107 (po 1956<\/a><\/strong>, na pocz\u0105tku lat 60.) dostawa\u0142em atak\u00f3w histerii gdy wychodzi\u0142. Bana\u0142y. Pisa\u0142em, szkoda powtarza\u0107. Czy arty\u015bcie wolno si\u0119 \u017ceni\u0107?<\/a><\/strong> <\/em>Nie wiem. Wiem (czy raczej wierz\u0119<\/em>, pami\u0119tam bowiem prof. Stanis\u0142awa Piekarczyka, p. \u201eObok<\/a><\/strong>\u2026\u201d), \u017ce on nie powinien by\u0142. I tyle. \u0141atwo ocenia\u0107, prawda? (Ale przecie\u017c bym nie istnia\u0142<\/em>, jednak szkoda.)<\/p>\n\n\n\n

\n

Jest wi\u0119c oczywiste, \u017ce <\/em>musia\u0142em<\/a><\/em><\/strong> rysowa\u0107: to by\u0142 spos\u00f3b na przywo\u0142anie<\/a><\/em><\/strong> zainteresowania ojca. Kt\u00f3rego interesowa\u0142a tylko Sztuka\u2026<\/em>

Do\u015b\u0107 \u017cart\u00f3w. Matka? Barbara<\/a><\/strong> na tych zdj\u0119ciach wygl\u0105da na bardzo szcz\u0119\u015bliw\u0105. Przez chwil\u0119 mog\u0142a wierzy\u0107, \u017ce z\u0142y los<\/a><\/strong> ma za sob\u0105. Nies\u0142usznie. Traumy, traumy, tra ta ta\u2026
Dzi\u015b wszystko nieistotne: tutti morti<\/em> \u2013 lubi\u0142 mawia\u0107 m\u00f3j nad poziom (innych) oczytany tatu\u015b. To jednak p\u00f3\u017any<\/em> Zbigniew \u2013 i czas, gdy \u015bwiadkowie tamtych wydarze\u0144 ju\u017c nie mogli opowiedzie\u0107 swych wersji jego \/ ich wsp\u00f3lnych opowie\u015bci. Wtedy \u0142atwiej. I nie pisz\u0119 tylko o relacjach rodzinnych, nie.<\/p>\n<\/div>

\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

\u017be opowiadam? Jakie\u015b fragmenciki, aby przestrzega\u0107 (i siebie) przed nadmiernym zaufaniem do tzw. historii m\u00f3wionej, do relacji spisywanych po latach. Staram si\u0119 sprawdza\u0107, dop\u00f3ki pami\u0119tam. Wierz\u0119, \u017ce ma to sens. Cho\u0107 nie-za-bardzo<\/em>. Brak mi papier\u00f3w, przepad\u0142y, poniszczono, zgubili\u015bmy\u2026 Zdj\u0119cia? Te\u017c niewiele daj\u0105: popatrzmy na t\u0119 szcz\u0119\u015bliw\u0105 rodzin\u0119. 
\u2026
Raz jeszcze: nied\u0142ugo nikogo tu nie b\u0119dzie, tylko opowie\u015bci. I nie wszystkie: nie wiem cho\u0107by, kto na fotografii poza nami, mo\u017ce Koby\u0142eccy<\/a><\/strong>? Ju\u017c nawet nie ma kogo spyta\u0107, tutti morti.<\/em><\/p>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>
\n

Ale interesuj\u0105ce s\u0105 w\u00f3zki: zbieranina z tego, co przetrzyma\u0142o wojn\u0119? Te\u017c.

Mam kilka zdj\u0119\u0107, po\u0142owa 1953 roku. Zwraca uwag\u0119 w\u00f3zek<\/em>\u2026
(to o zdj\u0119ciu obok, tylko z moim w\u00f3zkiem<\/a><\/strong> \u2013 mr m.) <\/em>
\u2026jak ze scen wyp\u0119dzania Niemc\u00f3w czy z bombardowanego Londynu. Wsp\u00f3lna Europa. Sk\u0105d bra\u0142o si\u0119 w\u00f3zki w czasach, gdy wszystkiego brakowa\u0142o? Kto to zbada.<\/em>
\u201ePa\u0144stwo Nikt<\/a><\/strong>\u2026\u201d str. 198<\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

\n

Pami\u0119\u0107 potrzebuje namacalno\u015bci rzeczy, poniewa\u017c bez niej znikn\u0119\u0142aby bez \u015bladu.<\/em> Ta my\u015bl Hanny Arendt kieruje nas w stron\u0119 rozmaitych obiekt\u00f3w<\/em>\u2026<\/mark> <\/p>\n\n\n\n

Marcin Zaborski \u201eDroga, brama, szczelina. \u00bbPrzej\u015bcie\u00ab jako element symboliczny we wsp\u00f3\u0142czesnych pomnikach i miejscach pami\u0119ci<\/a><\/strong>\u201d (2011)<\/p>\n\n\n\n

Albowiem pami\u0119\u0107 \u2013 kt\u00f3ra jest tylko jednym, aczkolwiek jednym z naj\u00adwa\u017cniejszych element\u00f3w my\u015blenia \u2013 poza uprzednio ustalonym porz\u0105dkiem rzeczy jest bezradna, a umys\u0142 ludzki tylko w nies\u0142ychanie rzadkich wypadkach zdolny jest do zapami\u0119tania czego\u015b, co stoi absolutnie poza jakimkolwiek kontekstem.<\/mark><\/em><\/p>\n\n\n\n

Hannah Arendt \u201eMi\u0119dzy czasem minionym a przesz\u0142ym<\/a><\/strong>\u201d (1983)<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

Detale wi\u0119c zostaj\u0105. Namacalne? Nie, nasze ju\u017c nie: w\u00f3zki na fotografii tylko. Jednak to kontekst jaki\u015b. Nie taki, gdy mamy przedmioty<\/a><\/strong>, ale. Ale kogo one dzi\u015b interesuj\u0105, gdy bod\u017ac\u00f3w nadmiar. Za du\u017co: zdj\u0119\u0107, pami\u0105tek, mebli, wazonik\u00f3w, kontekst\u00f3w. Kto trzyma stare w\u00f3zki. Wyrzucisz \/ zapomnisz<\/a><\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

A wi\u0119c o nich chwil\u0119. <\/p>\n\n\n\n

\n

Po wojnie rodzinn\u0105 tradycj\u0119 produkowania w\u00f3zk\u00f3w kontynuowali synowie Antoniego G\u0142\u0119bockiego Kazimierz, Eugeniusz i Jan. Ten ostatni prowadzi\u0142 firm\u0119 przy ul. Warszawskiej 365.<\/em> (\u2026) Firma Jana Gl\u0119bockiego przetrwala do 1950 r. W\u00f3wczas zosta\u0142a przej\u0119ta <\/em>pod przymusowy zarz\u0105d<\/em><\/a><\/strong> Cz\u0119stochowskich Powiatowych Zak\u0142ad\u00f3w Przemys\u0142u Terenowego. W swojej bylej firmie Jan sp\u0119dzi\u0142 jeszcze dwa miesi\u0105ce, jednak wkr\u00f3tce zrezygnowa\u0142 z posady ze wzgl\u0119du na bardzo nerwow\u0105 atmosfer\u0119 panuj\u0105c\u0105 w zakladzie. Podj\u0105\u0142 prac\u0119 jako kierownik techniczny <\/em>Wytw\u00f3rni W\u00f3zk\u00f3w Dzieci\u0119cych i Lalkowych<\/a><\/em><\/strong> <\/em> pod dawn\u0105 nazw\u0105 \u201eL. Ciurzy\u0144ski\u201d\u2026<\/em>
Iwona Janeczek-\u017bak \u201eBran\u017ca Dzieci\u0119ca<\/a><\/strong>\u201d (2011)<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

\u201eNerwowa atmosfera\u201d, uroczy eufemizm. Nacjonalizacja, detal z Cz\u0119stochowy. S\u0105 lata 50<\/a>.<\/strong> nie zapominajmy. Kto\u015b tu m\u00f3wi\u0142 o kontek\u015bcie?<\/p>\n\n\n\n

\n

W grudniu 1951 \u017ceni\u0119 si\u0119 z Barbar\u0105 Zawis\u0142awsk\u0105, c\u00f3rk\u0105 robotnika, kandydatem PZPR. 27 wrze\u015bnia 1952 r. rodzi mi si\u0119 syn, Miros\u0142aw. W lipcu 1953 jestem uczestnikiem kursu dla Kandydat\u00f3w na Organizator\u00f3w Katedr Marksizmu-Leninizmu w Or\u0142owie\u2026<\/mark><\/em>
(z \u017cyciorysu Zbigniewa, brudnopis z 1953 r. w: \u201ePodr\u00f3\u017c do \u015brodka<\/a><\/strong>\u2026\u201d str. 115)<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

Ot, baza i nadbudowa: w\u00f3zek dziej\u00f3w \u2013 i jego pasa\u017cerowie.
\u2026
I tak mo\u017cna d\u0142ugo. \u0141atwo dzi\u015b opisywa\u0107, prawda? Uk\u0142ada\u0107. Odwieczne biblioteki w domu, pod r\u0119k\u0105: na monitorze. Dla ka\u017cdego. A bo s\u0105 i \u2013 skoro o komuni\u017amie \u2013 schody odeskie, spadaj\u0105cy z nich w\u00f3zek<\/a><\/strong> dwukrotnego laureata nagr\u00f3d stalinowskich Eisensteina<\/a><\/strong> (bardzo elegancki zreszt\u0105, zdobycz rewolucyjna), p\u00f3\u017aniej (nieco ju\u017c archaiczne) Zbigniewa Rybczy\u0144skiego<\/a><\/strong>\u2026\u00a0I kogo tam jeszcze<\/a><\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

\n

Sam artysta <\/em>(Rybczy\u0144ski \u2013 mr m.) m\u00f3wi, \u017ce ta kolaboracja z przesz\u0142o\u015bci\u0105, \u201e<\/em>wej\u015bcie\u201d do filmu Eisensteina<\/a><\/em><\/strong> (\u2026) by\u0142o dla niego najbardziej fascynuj\u0105cym prze\u017cyciem.<\/em>
Piotr Zamojski \u201e\u00bbSchody\u00ab jako audiowizualny palimpsest<\/a><\/strong>\u201d (2011)<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

Jako i te b\u0142ahe fotki z bieda-w\u00f3zkami \u2013 dla nas. \u015awiat jako nieustaj\u0105ce \u017ar\u00f3d\u0142o cytat\u00f3w (o nas). <\/p>\n\n\n\n

\n

Staczaj\u0105cy si\u0119 w d\u00f3\u0142 w\u00f3zek z niemowl\u0119ciem wywo\u0142uje bowiem na widzu wi\u0119ksze wra\u017cenie ni\u017c \u015bmier\u0107 tysi\u0119cy.<\/em> (\u2026) Owa mistrzowsko skomponowana sekwencja ma tylko jedn\u0105 wad\u0119 \u2013 nie posiada \u017cadnego umotywowania w historii. Eisenstein wymy\u015bli\u0142 ow\u0105 masakr\u0119\u2026<\/em>
Agnieszka Czarkowska-Krupa \u201ePancernik Potiomkin \u2013 arcydzie\u0142o radzieckiej propagandy<\/a><\/strong>\u201d (2023)<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

\u015awiat jako nieustaj\u0105ce \u017ar\u00f3d\u0142o cytat\u00f3w nie zawsze prawdziwych.
mr m.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Mam tylko jedno wsp\u00f3lne zdj\u0119cie matki i ojca (fragment wy\u017cej, ca\u0142e ni\u017cej): z 1953 roku, nieco tam opisanego. Na kt\u00f3rym i ja, cho\u0107 niezbyt \u015bwiadomy: ot, bobas. Za to ciekawy jest Zbigniew, jego str\u00f3j: od razu wida\u0107, \u017ce artysta. Lato: ten beret, teczka z rysunkami, papierami, marynarka bez krawata (dzi\u015b cz\u0119sta, wtedy: bunt). Ta nieobecno\u015b\u0107.Co […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":4336,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[231,35],"tags":[868,3,31,880,17,884,877,870,872,874,66,879,193,885,197,867,873,391,878,875,362,876,881,882,886,462,24,175,869,871,2,883],"class_list":["post-4316","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-dodatki","category-miejsca","tag-baby-buggy","tag-barbara","tag-barbara-zawislawska","tag-czestochowa","tag-dzieci","tag-hannah-arendt","tag-historia-mowiona","tag-iiww","tag-iwona-janeczek-zak","tag-jan-glebocki","tag-kobyleccy","tag-l-ciurzynski","tag-lata-50","tag-marcin-zaborski","tag-marksizm-leninizm","tag-mirek","tag-nacjonalizacja","tag-obok","tag-opowiesci","tag-oral-history","tag-pamiec","tag-relacje","tag-schody-odeskie","tag-sergiusz-eisenstein","tag-stanislaw-piekarczyk","tag-trauma","tag-warszawa","tag-wojna","tag-wozek-dzieciecy","tag-wytwornia-wozkow-dzieciecych-i-lalkowych","tag-zbigniew-makowski","tag-zbigniew-rybczynski"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/nikt.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4316","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/nikt.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/nikt.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nikt.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nikt.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4316"}],"version-history":[{"count":96,"href":"https:\/\/nikt.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4316\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4417,"href":"https:\/\/nikt.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4316\/revisions\/4417"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nikt.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/4336"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/nikt.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4316"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/nikt.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4316"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/nikt.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4316"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}