Rysunek: babci Józi, komentarz Zbigniewa: spisuję jak jest, tylko kilka linków. Nie potrafię tego weryfikować; a i po co? Dla kogo. Nie ma tu Wielkiej Historii (choć trwa Wielka Wojna: 1916), tylko ludzie nieważni i dawno zmarli: „cienie zapomnianych przodków”. mr m.
Kotwin (Kotfin – mr m.) 1916, „Chata za wsią”od Radomska w stronę Gidel (około 6 km) tam pochowana Barbara, Zofia Kłodos sklecona z okrąglaków przez Mamę, Babcię i resztę dzieci, na terenie piaszczystym (pod lasem,) który był własnością najmłodszego Rudnickiego – Jakubka. (drugi rodzony brat to był ten z Pelcowizny – Wincenty, którego pamiętam, rodzona siostra tj. Strosznajdrowa, Kołodziejczykowa, Kapicyna. dalej o skleconym. Było źródełko, teren był porośnięty ochiniami (łochiniami) (borówka bagienna, zwyczajowo nazywana także łochynią lub włochiną – mr m.) Mama stamtąd wyszła za mąż (1919 we wrześniu) do Radomska. Reszta została (sześcioro pięcioro), Babcia zmarła w 1920. Rodzeństwo poszło w rozsypkę. Ciocia Andzia na Pelcowiznę do Stryjka. Aniela (to ta co popełniła samobójstwo) u dalekich krewnych Borzęckich — ich córka Wdowińska.
Udało mi się wreszcie ustalić (choć byłem prawie pewien), że to Annopol, baraki. I to rok 1942, przed może. Więcej szczegółów tam. A widok z góry całego osiedla można zobaczyć w serwisie „Fundacji 1939”, zakładka FOTOPLAN. Tam też zdjęcie budynku szkoły, w której (najprawdopodobniej) ZbM zaczął naukę. (Ale może to była inna szkoła, też na Annopolu?)
Polecam też „Pelcowiznę”, starszy wpis, ale może pokazuje kontekst. Oraz plan Warszawy z tego czasu (1938) dla orientacji (link). mr m. (2025)
(aktualizacja kolejna) Dostałem mail, daję prawie cały, bo sporo uzupełniający.
Cieszę się, że dzięki naszemu portalowi udało się Panu potwierdzić lokalizację wykonania zdjęcia Ojca. Faktycznie w tle widać budynek stojący na środku pl. Annopolskiego, a fotografia moim zdaniem może być wykonana w okolicach drewnianego budynku szkoły. Tydzień temu udało nam się znacznie rozbudować opis całego osiedla, więc zapraszam do obejrzenia dodatkowych zdjęć albo z poziomu fotoplanu, albo poprzez ostatnią aktualizację. Odnośnie szkoły, w której uczył się Pana Ojciec – Potencjalnie w grę wchodzi jeszcze trzeci budynek – istniejący po dziś dzień pod adresem Toruńska 23. Niestety nie potrafię powiedzieć czy on zdążył w ogóle funkcjonować jako szkoła przed, lub w czasie okupacji. Jako rok budowy podaje się 1939 r. więc istnieje też prawdopodobieństwo, że lekcje miały się w nim rozpocząć we wrześniu 1939, ale wybuchła wojna, a potem w czasie okupacji mógł być użytkowany inaczej niż szkoła. (…) Ryszard Mączewski
Niczego nie wiem, tylko to, że zdjęcie pochodzi z archiwum mojej babci i ojca. Koleżanka ze studiów, specjalistka od tamtych czasów – prosiła, by jej nie podawać jej nazwiska,bo: …wiele Ci nie pomogę (…) Oglądam każdą osobę po kolei i nic więcej nie widzę… Ale jednak napisała:
Że huta to widać, wstawiają do obiektywu nie tylko szkło, ale też narzędzia do produkcji. (…) na strojach męskich za bardzo się nie znam. Kobiety mają sukienki z bufkami albo falbankami na ramionach jakie noszono w latach 90. XIX stulecia, ale biorąc pod uwagę, że są to zapewne robotnice, to spokojnie może być i 10 lat później. Takie fryzury, jakie mają panie z prawej strony (z białym szalikiem i żabotem¹) to noszono w pierwszym dziesięcioleciu XX wieku. Damskie żaboty, to też jest koniec XIX wieku. Bluzka z guziczkami i stójką i wąskie rękawy (pani na środku) to już przełom pierwszego i drugiego dziesięciolecia XX wieku. (…) (A po uważniejszej ocenie lepszego skanu) ¹ – Widzę, że pani z prawej nie ma żabotu tylko szalik fantazyjnie zawiązany. Pan drugi z lewej, mimo czapki, jest też jednak robotnikiem, bo trzyma w ręku jakieś narzędzie…
Także: tyle wiemy. Może to jedna z licznych ówczesnych hut w których pracował pradziadek? A może po prostu zdjęcie „nierodzinne”, które ktoś kupił, znalazł – bo temat hut w rodzinie… Ale piąta (nie licząc panów) pani w rzędzie na górze, od lewej – wydaje mi się podobna do mej babci. Choć to raczej jednak nie ona: bo urodziła się (1904) gdzieś w czasie, gdy to zdjęcie mogło (?) powstać. Choć dzieci też jednak wtedy posyłano do pracy – tym bardziej, że mego pradziadka, jej ojca – właśnie zesłano na Syberię… Ot, zagadki. mr m.
Tak wynika z podpisu-opisu (1928). To brat Władysława Rudnickiego, ojca mej babci, Józefy. Sęk w tym, że Władysław zmarł w 1913 roku bodaj. A i Jan z tego zdjęcia jest jakiś inny – niż Jan z innego… Dla kogo ta dedykacja? (Ale zobaczmy uaktualnienie niżej.) Był jeszcze inny brat – Jakub, też mam zdjęcie, ciekawy wątek – i ze Zbigniewem związany nie tylko rodzinnie. Ale może kiedyś. Same zagadki, nie ma kogo spytać. „Cienie zapomnianych przodków”… Ale zdjęcie piękne; choć niby zwyczajne – i mnie jakoś… Wzrusza. Młodzi, fajni ludzie, nic o nich nie wiem. Szkoda. mr m. Uaktualnienie: braci było chyba sporo, w Genetece znajdujemy sześciu synów Ludwika Rudnickiego i Marianny Cieślik, kolejno wg dat urodzenia: Władysław (1878), Jan (1880), Wincenty (1884), Stefan (1887), Jakub (1888) i Andrzej (1890). m.
Ciąg dalszy cyklu o hutach – i o babci Józefie. (Być może też o Pelcowiźnie, lub może to huta w Wołominie? Nie wiem…) Co my tu bowiem mamy? Makatkę, którą babcia zrobiła, dla siebie – i dla nas. Ona nienawidziła marnotrawstwa, cokolwiek zostawało – usiłowała zużyć, zutylizować, wykorzystać. A gdy rzeczy nie nadawały się już do wykorzystania praktycznego – babcia stworzyła z nich – Sztukę. Jak ta makatka, jak jej patchworki, które też wymyśliła sama, bo miała sąsiadkę krawcową, u której dużo ścinków zostawało. A babcię to bolało: marnuje się. I robiła najpierw kapy z tych ścinków, szyte nie na „styk” – a „na zakładkę”, ciekawsza, trudniejsza technika. A gdy jej powiedziałem, że takie prawie same robią Indianie w Ameryce oraz nawet inni, „poważni” artyści – była szczęśliwa. Prawdziwa twórczość nie zazdrości, nie chce być pierwsza – wystarczy, że jest użyteczna. Babcia była – jestem o tym przekonany – najzdolniejszą osobą w znanej mi części rodziny. Ale że urodziła się w złych (dwie wojny, jakieś rewolucje) czasach… A dziś pokazujemy tę jej makatkę: to babci wspomnienie o hucie, w której pracował ojciec, z dzieciństwa. Tak, była tam i rzeczka i mostek… (Może dałoby się w ten sposób ustalić, która to huta, nie sądzę.) W strumieniu widać też i kobiety – piorą oczywiście. Są tu i wilk i dzik i wiewiórka. Ot, dzieciństwo. Oto przed Państwem huta wyobrażona, z samego początku XX wieku. mr m.
A jednak – jeszcze – nie. Teraz tylko zdjęcia z drugiego albumu babci: pradziadek (na zdjęciu zbiorowym hutników – trzeci od prawej w trzecim rzędzie od dołu, stoi). Niżej: zdjęcia ślubne i inne: pradziadek z żoną (już wtedy? może) Stanisławą i (zapewne) jego brat Jan z żoną Marianną – oraz to zbiorowe właśnie: huta szkła (zobaczmy detal zdjęcia). Ale raczej jeszcze nadal na Śląsku – pradziadek bardzo młody, pewnie to okolice 1900 roku. Przed przeprowadzką na Pelcowiznę. O tych hutach jeszcze będzie, kiedyś… Dziś zwróćmy tylko uwagę na dzieci – pomocników.
W tym czasie nie wolno było zatrudniać dzieci poniżej lat 12, ale z innych danych z tego okresu wynika, że było to niestety nagminnie praktykowane.
Tak właśnie zapisane: „Nowe Brudno”. I nie wiem, kto to – choć zdjęcie było w najstarszym, najcenniejszym albumikubabci Józefy, najściślejsza rodzina. (Może to jej dziadek, mój prapradziadek Ludwik Rudnicki, ojciec Władysława, który ponoć – tak zapisał w notatkach swych mój kuzyn Jacek Doniewski – miał trzy żony i szesnaścioro dzieci? Spekulacje.)
Ale zdjęcie pochodzi raczej z początków XX. Na Bródnie było wtedy kilku fotografów. O tym – niewiele wiemy, nawet na znakomitej stronie „Leksykon fotografów warszawskich” nie dowiemy się nic. W korespondencji z Autorem strony uzyskałem jednak nieco informacji o tej fotografii:
Papier ma na odwrocie delikatną liniaturę pocztówkową, a zatem zdjęcie spokojnie można datować po roku 1900, bo dopiero wówczas pojawił się taki na rynku. Jego popularność zaczyna się około 1915 roku, wcześniej fotografie wykonuje się przede wszystkim na kartonikach z winietami. Przesunąłbym granice datowania na lata około 1910-1918.
A więc może to jednak pradziadek, po (nielegalnym) powrocie z Syberii? Zmarł w 1915, to by się zgadzało. Ale na zdjęciu widzimy kogoś (chyba) starszego, pradziadek urodził się w 1878 roku, miałby tu więc lat trzydzieści parę, prawie czterdzieści. Chyba niemożliwe. Choć twarz podobna, szczupła. Może to tamte przejścia z zesłania?
Moja babcia wyrastała w domu o tradycjach z PPS. Mam tylko luźne notatki z rozmów, połowa lat 70. O pradziadku. „Władysław Rudnicki, aresztowany w 1907 r. w hucie szkła na Pelcowiźnie. Skazany na zsyłkę, wysłany. (…) Kozacy otoczyli hutę i aresztowali wszystkich. Proces, zsyłka, powrót (nielegalny). Umarł w 1915 w szpitalu św. Ducha (…)
Kiedyś jeszcze coś napiszę o tamtych – i innych – okolicach przemysłowych suburbiów, warto.
Zakończenie budowy linii obwodowej w 1877 r. miało decydujący wpływ na ukształtowanie się warszawskiego węzła kolejowego. Równocześnie z budową linii obwodowej prowadzono prace przy nowo utworzonej kolei Nadwiślańskiej, przecinała ona w poprzek: Targówek, Bródno, Nową Pragę i Pelcowiznę.
Zaś ul. Palestyńska istnieje nadal, za cmentarzem Bródnowskim. Ale to już raczej szczątki urbanistyki tamtej – kolej, przemysł – zmieniły ten obszar, zmienił się nieco układ ulic… No i wygląd, wiadomo. A jeszcze w czasie II WW było – zapewne – jak kiedyś. Sporo znajdziemy w f-booku, jest strona: „Targówek Bródno Zacisze”, bardzo fajnie prowadzona. … Są w książce wątki, związane z postaciami dziadka mej babci Józefy, również jej ojca – ale dość marginalne, szkoda.
Przy okazji, choć już nieco było: babcia Józefa, może Zbigniew, wspominali, że ten mocno eksponowany w PRL obraz, nazywany niekiedy i niewłaściwie „Dzierżyński na czele demonstracji na placu Bankowym” (…) przedstawia nie Feliksa Dzierżyńskiego, a mego pradziadka Władysława. Może. Jakieś zdjęcie może było, kiedyś… Ale czy to porównanie z „Krwawym psem rewolucji” nie byłoby dla rodziny kompromitujące? Dość żartów.
Z domu Rudnicka, po ostatnim mężu: Józefa Kłodos1, matka Zbigniewa. (Z Czesławem Makowskim, ojcem Zbigniewa ślubu nie mieli, szukam dopiero, może niewłaściwie?) Wychowana w tradycjach PPS, w środowisku robotników z hut szkła (zob. też Pelcowizna). Ateistka, działaczka RTPD i TPD później. Cztery (?) klasy rosyjskiej szkoły. Uparta, pracowita niebywale, niesamowicie utalentowana, wszystkiego musiała się – i sama – nauczyć. Pod koniec życia, leżąc w szpitalu, sama „wymyśliła”, jak szydełkować, bowiem – jako leworęcznej – nikt jej dotąd nie potrafił pokazać, jak to się robi, zabawne. W książce niewiele o niej, a szkoda. Zmarła 21 czerwca 1984 roku. mr m. … A na zdjęciach: (wyżej): babcia Józefa (i obok panie z MKiS), wernisaż Zbigniewa Makowskiego w galerii „Zapiecek”. 1974; zdjęcie moje. W galerii tez legitymacyjne („Polifoto”?) z pocz. lat 70. Niżej akty ślubu ze St. Kłodosem i jego akt zgonu (1922). Podobno mieli dziecko: córkę, ponoć Agnieszkę, zmarła młodo (też podobno). m. … „Państwo Nikt…” s. 41, 195, 232, 346, też cały rozdz. „Lewica…” (s. 347-374)
… Przypisy: 1 – ws. ślubu ze Stanisławem Kłodosem (1919): • akt ślubu (21 IX 1919, Dmenin) • akt zgonu St. Kłodosa (12 VII 1922)
To nie jest główny wątek książki, w sumie jeden, dwa rozdziały. Lecz Pelcowizna to pradziadek Władysław Rudnicki (dziadek Zbigniewa Makowskiego), hutnik szkła– i prababcia Stanisława Józefa z d. Rusin. Tam też urodziła się Józefa, później Kłodos, babcia, matka mego ojca … Uwaga: datowanie zdjęcia (1904) – to już Zbigniew Makowski, współcześnie; nie wiem, czy właściwe. Napiszmy: około.
AKT CHRZTU ŚWIĘTEGO JÓZEFY RUDNICKIEJ córki Władysława i Stanisławy z d. Rusin Parafia Matki Boskiej Loretańskiej w Warszawie-Praga (archiwum w parafii św. Floriana nr aktu 2093 / 524 / 1901)
Состоялось в Праге второго (пятнадцатого) сентября 1901 года… (…)
Działo się na Pradze drugiego (piętnastego) września 1901 roku o godzinie dziesiątej przed południem. Zjawili się Władysław Rudnicki, lat dwadzieścia trzy, hutnik z Pelcowizny w obecności Jana Borżenckiego i Leonarda Wodara, obydwu pełnoletnich hutników z Pelcowizny i przedstawili nam noworodka płci żeńskiej urodzonego na Pelcowiźnie 31 sierpnia (17 września) bieżącego roku o godzinie 10 przed południem przez jego ślubną małżonkę Stanisławę z domu Rusin, lat siedemnaście. Noworodkowi temu na Chrzcie Świętym w dniu dzisiejszym nadano Józefa, a rodzicami chrzestnymi jego byli Joann Borżencki i Marianna Wodara. Akt niniejszy został odczytany obecnym i przez nas podpisany.
(odpis + tłumaczenie z rosyjskiego dzięki uprzejmości Jacka Doniewskiego, mego kuzyna ze str. ojca.)
Jest też akt ślubu Władysława Rudnickiego i Stanisławy Józefy Rusin: tu niżej zrzut ekranu – to rok 1900, parafia Kobiele Wielkie. I to ta sama wieś, w której urodził się Władysław St. Reymont – ale nie wiem, czy był na ślubie mych pradziadków (1900), bowiem akurat miał wypadek, na kolei: 13 lipca 1900 roku. mr m.
